Ko odlučuje šta vidimo na internetu?

Nova studija “Upravljanje platformama društvenih mreža i regulacija onlajn medija u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji, Srbiji i Turskoj” analizira moć digitalnih platformi, njihovu regulaciju i zavisnost medija od društvenih mreža u Jugoistočnoj Evropi.

U današnjem medijskom prostoru najmoćniji „urednici” više nijesu u redakcijama, već u algoritmima. Od Fejsbuk objava i TikTok videa, do Jutjub preporuka i Gugl pretrage, informacije koje građani vide sve više oblikuju sistemi koji su netransparentni, teško razumljivi i gotovo nemogući za osporavanje.

Za novinare, donosioce odluka i građane to otvara važno pitanje: ko zapravo upravlja digitalnim javnim prostorom?

Digitalne platforme sve više određuju koje informacije građani vide, a koje ostaju nevidljive. U savremenom medijskom prostoru ulogu najmoćnijih urednika sve češće preuzimaju algoritmi — od Fejsbuka i TikToka do Jutjuba i Gugla.

Nova regionalna studija o upravljanju društvenim mrežama i regulaciji onlajn medija u Jugoistočnoj Evropi pokazuje da su mediji postali veoma zavisni od digitalnih platformi, jer preko njih dolaze do publike, čitalaca i vidljivosti. Istovremeno, platforme netransparentnim pravilima i algoritmima odlučuju koji će sadržaj biti promovisan, smanjenog dometa ili uklonjen.

U većini zemalja Zapadnog Balkana ne postoje sveobuhvatni zakoni koji regulišu rad društvenih mreža. Regulacija je uglavnom djelimična, neujednačena ili tek u razvoju. Poseban problem predstavljaju dezinformacije, govor mržnje i sadržaji štetni za djecu, ali pokušaji regulacije često nose rizik od pretjerane kontrole i ograničavanja slobode izražavanja.

Novinari i mediji u regionu prijavljuju uklanjanje sadržaja bez jasnog objašnjenja, teškoće u žalbenim postupcima, smanjenu vidljivost sadržaja od javnog interesa i slab kontakt sa predstavnicima platformi. Ponekad se i profesionalni novinarski sadržaji označavaju ili uklanjaju, dok štetan ili obmanjujući sadržaj ostaje dostupan.

Studija ukazuje i da se redakcije sve više prilagođavaju algoritmima, dajući prednost formatima i temama koje donose više klikova i reakcija. To stvara pritisak na medije da biraju između vidljivosti i profesionalnih standarda.

Zaključak studije je da upravljanje digitalnim platformama nije samo tehničko, već važno demokratsko pitanje. Potrebna je regulacija zasnovana na ljudskim pravima, veća transparentnost platformi, jačanje institucija, podrška nezavisnom novinarstvu i saradnja država, medija, civilnog društva i tehnoloških kompanija.

Studija je nastala u okviru UNESCO projekta „Izgradnja povjerenja u medije u Jugoistočnoj Evropi: Podrška novinarstvu kao javnom dobru”, koji finansira Evropska unija a istraživačica za Crnu Goru je novinarka i programska koordinatorka Instituta za medije Vesna Rajković Nenadić.

Cijelo istraživanje je dostupno na linku OVDJE.